Baris
New member
Q1, Q2, Q3 ve Q4 Dergi Ne Anlama Gelir? Akademik Dünyanın Dört Çeyreği
Q1, Q2, Q3 ve Q4 Dergi Ne Anlama Gelir? Akademik Dünyanın Dört Çeyreği
Akademik dünyaya ilk kez giren birinin karşısına çıkan “Q1 dergi”, “Q2 yayın”, “Q3 makale” gibi ifadeler bazen bilimsel bir sınıflandırmadan çok gizli bir şifre gibi durabiliyor. İnsan ister istemez düşünüyor: “Q1 ne? Q2 neden iki? Q3 düşman mı? Q4 neden sanki akademik ligin son sırasında?” Bir de işin içine indeksler, atıf sayıları, Journal Impact Factor, SJR, Web of Science ve Scopus girince konu, kahve eşliğinde başlayan sohbetin üçüncü dakikasında doktora yeterlilik sınavına dönüşebiliyor.
Aslında temel mantık oldukça basit: Q, quartile yani çeyreklik dilim anlamına gelir. Akademik dergiler belirli bir bilimsel kategori içindeki performanslarına göre dört gruba ayrılır. Q1 en üst dilimi, Q4 ise en alt dilimi ifade eder. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: “Q1 dergi = kesinlikle dünyanın en iyi dergisi” demek biraz fazla iddialıdır. Çünkü hangi veri tabanından, hangi kategoriye göre ve hangi yılın verisinden söz ettiğimizi bilmeden Q harfine bakıp hüküm vermek doğru değildir.
Tam da burada akademik dünyanın meşhur cümlesi devreye girer: “Detaylarda boğulmayalım.” Fakat maalesef akademide detaylar tam da boğulmak için oradadır.
Q Harfi Aslında Neyi İfade Ediyor?
Quartile, bir sıralamanın dört bölüme ayrılmasıdır. Bir alandaki dergiler performanslarına göre sıralandığında genel olarak dört çeyreklik dilim ortaya çıkar:
- Q1: En üst %25'lik dilim
- Q2: %25–%50 arasındaki dilim
- Q3: %50–%75 arasındaki dilim
- Q4: %75–%100 arasındaki dilim
Dolayısıyla Q1, ilgili kategorideki en üst gruptaki dergileri; Q4 ise sıralamanın daha alt bölümündeki dergileri gösterir.
Burada “üst” ve “alt” kelimelerini doğrudan “iyi” ve “kötü” şeklinde okumamak gerekir. Bir derginin Q4 olması, o dergide yayımlanan her makalenin değersiz olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde Q1 bir dergide yayımlanan her makale otomatik olarak kusursuz değildir.
Örneğin araştırmanız eğitim teknolojileri üzerine olabilir. Bir dergi bu kategoride Q1 iken başka bir kategoride farklı bir sıralamaya sahip olabilir. Clarivate'ın Journal Citation Reports sisteminde bir dergi birden fazla konu kategorisine dahil edilebildiği için farklı kategorilerde farklı sıralama ve quartile değerleri bulunabilir.
Yani akademik CV'nizde gördüğünüz “Q1” ifadesinin yanına küçük bir dipnot koymak bazen hayat kurtarır: Q1, ama hangi sistemde ve hangi kategoride?
Q1 Dergi Neden Bu Kadar Önemseniyor?
Q1 dergiler, ilgili akademik kategori içerisinde üst sıralarda yer aldıkları için araştırmacılar tarafından prestijli yayın ortamları olarak değerlendirilir.
Bunun birkaç nedeni vardır.
İlk olarak, bu dergiler genellikle yoğun bir rekabet ortamına sahiptir. Çok sayıda makale gönderilebilir ancak bunların yalnızca belirli bir bölümü yayımlanabilir. Hakem değerlendirme süreçleri de çoğu zaman ayrıntılıdır.
İkinci olarak, Q1 dergilerde yayımlanan çalışmaların görünürlüğü yüksek olabilir. Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor: Bir derginin Q1 olması, makalenizin mutlaka çok atıf alacağı anlamına gelmez.
Makalenin konusu, yöntemi, güncelliği, bulgularının özgünlüğü ve araştırmanın bilim dünyasındaki ihtiyaca cevap verip vermediği de büyük önem taşır.
Kısacası Q1, “makaleniz kesinlikle ünlü olacak” bileti değil; daha çok güçlü bir akademik ligde oynadığınızı gösteren bir işarettir.
Bir futbol benzetmesi yaparsak, Q1 büyük bir ligde oynamaya benzer. Ama ligde oynamakla her maçta gol atmak aynı şey değildir. Bazen yıldız oyuncu da penaltıyı kaçırır. Akademide bunun karşılığı ise “Q1 makale yayımladım ama hâlâ atıf gelmedi” şaşkınlığıdır.
Q2, Q3 ve Q4 Dergiler Kötü Dergiler mi?
Hayır.
Bu, akademik quartile sisteminin en sık yanlış anlaşılan noktalarından biridir.
Q2, Q3 ve Q4 ifadeleri, derginin belirli bir kategori içindeki konumunu gösterir. Bir derginin Q2 olması, onun bilimsel açıdan başarısız olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde Q3 veya Q4 dergiler de otomatik olarak “kalitesiz yayın” kategorisine sokulamaz.
Özellikle dar uzmanlık alanlarında dergilerin sıralaması, alanın yayın ve atıf kültüründen etkilenebilir. Bazı alanlarda makaleler çok hızlı ve yoğun biçimde atıf alırken, bazı alanlarda bir araştırmanın etkisinin ortaya çıkması yıllar sürebilir.
Örneğin tıp, biyoloji ve bazı mühendislik alanlarında atıf davranışları ile tarih, sanat veya bazı sosyal bilim alanlarındaki atıf davranışları aynı değildir.
Bu nedenle sadece Q değerine bakarak “Bu dergi iyi, şu dergi kötü” demek, farklı spor dallarındaki sporcuları yalnızca attıkları gol sayısıyla karşılaştırmaya benzer.
Bir basketbolcuyu futbolcuyla kıyaslamak ne kadar anlamsızsa, farklı akademik alanların dergilerini tek bir metrikle karşılaştırmak da o kadar problemli olabilir.
Q1 Nasıl Belirleniyor?
Burada işler biraz teknikleşiyor ama gözünüz korkmasın.
Quartile değerleri kullanılan veri tabanına ve metriğe göre hesaplanabilir. Örneğin Clarivate'ın Journal Citation Reports (JCR) sistemi, dergilerin konu kategorileri içindeki sıralamasını ve quartile değerlerini Journal Impact Factor gibi metriklerle ilişkilendirir.
Clarivate'ın açıklamasına göre JCR'da quartile, belirli bir kategorideki sıralama konumuna göre belirlenir. Temel mantık, derginin bulunduğu sıralamanın o kategorideki toplam dergi sayısına oranlanmasıdır. Q1 yaklaşık olarak ilk çeyreği, Q2 ikinci çeyreği, Q3 üçüncü çeyreği ve Q4 son çeyreği ifade eder.
Fakat “tam olarak her zaman dergilerin %25'i Q1 olur” şeklinde mekanik bir hesap yapmak da doğru değildir. Çünkü aynı sıralamayı paylaşan dergiler olabilir. Clarivate, eşit sıralamaya sahip dergilerin aynı quartile içinde kalabileceğini ve bu nedenle dört grubun her zaman matematiksel olarak tam %25-%25-%25-%25 şeklinde dağılmayabileceğini belirtiyor.
Yani akademik sıralama tablosu bazen matematik öğretmeninin tahtadaki cetvelinden biraz daha karmaşıktır.
Scopus, SCImago ve Web of Science Aynı Şeyi mi Söylüyor?
İşte burada dikkatli olmak gerekiyor.
Akademik dünyada “Q1” denildiğinde herkesin aynı sistemi kastettiğini düşünmek büyük bir hata olabilir.
Web of Science/JCR tarafında quartile değerleri Journal Citation Reports kapsamında belirli kategoriler ve metrikler üzerinden sunulur. JCR, Journal Impact Factor'ın yanında Journal Citation Indicator gibi başka göstergeleri de sağlar. Clarivate da dergi değerlendirmesinde tek bir sayıya bağlı kalmak yerine farklı göstergelerin birlikte değerlendirilmesini öneriyor.
SCImago Journal Rank (SJR) ise Scopus verilerine dayanan farklı bir yaklaşım kullanır. SJR yalnızca ham atıf sayısına bakmak yerine atıfların geldiği kaynakların prestijini de hesaba katan bir metrik olarak geliştirilmiştir.
Bu nedenle bir derginin:
JCR Q1
olmasıyla
SCImago Q1
olması aynı veri kaynağından ve aynı hesaplama mantığından geldiği anlamına gelmez.
İki sistemde de Q1 olabilir; ancak birinde Q1, diğerinde Q2 olabilir. Hatta yıllara göre sıralama değişebilir.
Bu yüzden akademik bir başvuruda “Q1 dergide yayın yaptım” demeden önce hangi veri tabanının ve hangi yılın kastedildiğini kontrol etmek son derece önemlidir.
Bir Dergi Neden Bir Yıl Q2, Sonra Q1 Olabilir?
Çünkü akademik dünya sabit bir tablo değildir.
Dergilerin performansı değişir. Atıf sayıları değişir, kategorideki dergi sayısı değişebilir, yeni dergiler sisteme dahil olabilir ve kullanılan metriklerin hesaplanma biçimlerinde güncellemeler yapılabilir.
Örneğin Clarivate, 2026 Journal Citation Reports sürümünün 254 kategori ve 22.643 dergiyi kapsadığını belirtiyor. Aynı zamanda JCR'ın zaman içinde farklı metrikleri ve daha kapsamlı değerlendirme araçlarını sisteme dahil ettiğini açıklıyor.
Q1, Q2, Q3 ve Q4 Dergi Ne Anlama Gelir? Akademik Dünyanın Dört Çeyreği
Akademik dünyaya ilk kez giren birinin karşısına çıkan “Q1 dergi”, “Q2 yayın”, “Q3 makale” gibi ifadeler bazen bilimsel bir sınıflandırmadan çok gizli bir şifre gibi durabiliyor. İnsan ister istemez düşünüyor: “Q1 ne? Q2 neden iki? Q3 düşman mı? Q4 neden sanki akademik ligin son sırasında?” Bir de işin içine indeksler, atıf sayıları, Journal Impact Factor, SJR, Web of Science ve Scopus girince konu, kahve eşliğinde başlayan sohbetin üçüncü dakikasında doktora yeterlilik sınavına dönüşebiliyor.
Aslında temel mantık oldukça basit: Q, quartile yani çeyreklik dilim anlamına gelir. Akademik dergiler belirli bir bilimsel kategori içindeki performanslarına göre dört gruba ayrılır. Q1 en üst dilimi, Q4 ise en alt dilimi ifade eder. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: “Q1 dergi = kesinlikle dünyanın en iyi dergisi” demek biraz fazla iddialıdır. Çünkü hangi veri tabanından, hangi kategoriye göre ve hangi yılın verisinden söz ettiğimizi bilmeden Q harfine bakıp hüküm vermek doğru değildir.
Tam da burada akademik dünyanın meşhur cümlesi devreye girer: “Detaylarda boğulmayalım.” Fakat maalesef akademide detaylar tam da boğulmak için oradadır.
Q Harfi Aslında Neyi İfade Ediyor?
Quartile, bir sıralamanın dört bölüme ayrılmasıdır. Bir alandaki dergiler performanslarına göre sıralandığında genel olarak dört çeyreklik dilim ortaya çıkar:
- Q1: En üst %25'lik dilim
- Q2: %25–%50 arasındaki dilim
- Q3: %50–%75 arasındaki dilim
- Q4: %75–%100 arasındaki dilim
Dolayısıyla Q1, ilgili kategorideki en üst gruptaki dergileri; Q4 ise sıralamanın daha alt bölümündeki dergileri gösterir.
Burada “üst” ve “alt” kelimelerini doğrudan “iyi” ve “kötü” şeklinde okumamak gerekir. Bir derginin Q4 olması, o dergide yayımlanan her makalenin değersiz olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde Q1 bir dergide yayımlanan her makale otomatik olarak kusursuz değildir.
Örneğin araştırmanız eğitim teknolojileri üzerine olabilir. Bir dergi bu kategoride Q1 iken başka bir kategoride farklı bir sıralamaya sahip olabilir. Clarivate'ın Journal Citation Reports sisteminde bir dergi birden fazla konu kategorisine dahil edilebildiği için farklı kategorilerde farklı sıralama ve quartile değerleri bulunabilir.
Yani akademik CV'nizde gördüğünüz “Q1” ifadesinin yanına küçük bir dipnot koymak bazen hayat kurtarır: Q1, ama hangi sistemde ve hangi kategoride?
Q1 Dergi Neden Bu Kadar Önemseniyor?
Q1 dergiler, ilgili akademik kategori içerisinde üst sıralarda yer aldıkları için araştırmacılar tarafından prestijli yayın ortamları olarak değerlendirilir.
Bunun birkaç nedeni vardır.
İlk olarak, bu dergiler genellikle yoğun bir rekabet ortamına sahiptir. Çok sayıda makale gönderilebilir ancak bunların yalnızca belirli bir bölümü yayımlanabilir. Hakem değerlendirme süreçleri de çoğu zaman ayrıntılıdır.
İkinci olarak, Q1 dergilerde yayımlanan çalışmaların görünürlüğü yüksek olabilir. Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor: Bir derginin Q1 olması, makalenizin mutlaka çok atıf alacağı anlamına gelmez.
Makalenin konusu, yöntemi, güncelliği, bulgularının özgünlüğü ve araştırmanın bilim dünyasındaki ihtiyaca cevap verip vermediği de büyük önem taşır.
Kısacası Q1, “makaleniz kesinlikle ünlü olacak” bileti değil; daha çok güçlü bir akademik ligde oynadığınızı gösteren bir işarettir.
Bir futbol benzetmesi yaparsak, Q1 büyük bir ligde oynamaya benzer. Ama ligde oynamakla her maçta gol atmak aynı şey değildir. Bazen yıldız oyuncu da penaltıyı kaçırır. Akademide bunun karşılığı ise “Q1 makale yayımladım ama hâlâ atıf gelmedi” şaşkınlığıdır.
Q2, Q3 ve Q4 Dergiler Kötü Dergiler mi?
Hayır.
Bu, akademik quartile sisteminin en sık yanlış anlaşılan noktalarından biridir.
Q2, Q3 ve Q4 ifadeleri, derginin belirli bir kategori içindeki konumunu gösterir. Bir derginin Q2 olması, onun bilimsel açıdan başarısız olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde Q3 veya Q4 dergiler de otomatik olarak “kalitesiz yayın” kategorisine sokulamaz.
Özellikle dar uzmanlık alanlarında dergilerin sıralaması, alanın yayın ve atıf kültüründen etkilenebilir. Bazı alanlarda makaleler çok hızlı ve yoğun biçimde atıf alırken, bazı alanlarda bir araştırmanın etkisinin ortaya çıkması yıllar sürebilir.
Örneğin tıp, biyoloji ve bazı mühendislik alanlarında atıf davranışları ile tarih, sanat veya bazı sosyal bilim alanlarındaki atıf davranışları aynı değildir.
Bu nedenle sadece Q değerine bakarak “Bu dergi iyi, şu dergi kötü” demek, farklı spor dallarındaki sporcuları yalnızca attıkları gol sayısıyla karşılaştırmaya benzer.
Bir basketbolcuyu futbolcuyla kıyaslamak ne kadar anlamsızsa, farklı akademik alanların dergilerini tek bir metrikle karşılaştırmak da o kadar problemli olabilir.
Q1 Nasıl Belirleniyor?
Burada işler biraz teknikleşiyor ama gözünüz korkmasın.
Quartile değerleri kullanılan veri tabanına ve metriğe göre hesaplanabilir. Örneğin Clarivate'ın Journal Citation Reports (JCR) sistemi, dergilerin konu kategorileri içindeki sıralamasını ve quartile değerlerini Journal Impact Factor gibi metriklerle ilişkilendirir.
Clarivate'ın açıklamasına göre JCR'da quartile, belirli bir kategorideki sıralama konumuna göre belirlenir. Temel mantık, derginin bulunduğu sıralamanın o kategorideki toplam dergi sayısına oranlanmasıdır. Q1 yaklaşık olarak ilk çeyreği, Q2 ikinci çeyreği, Q3 üçüncü çeyreği ve Q4 son çeyreği ifade eder.
Fakat “tam olarak her zaman dergilerin %25'i Q1 olur” şeklinde mekanik bir hesap yapmak da doğru değildir. Çünkü aynı sıralamayı paylaşan dergiler olabilir. Clarivate, eşit sıralamaya sahip dergilerin aynı quartile içinde kalabileceğini ve bu nedenle dört grubun her zaman matematiksel olarak tam %25-%25-%25-%25 şeklinde dağılmayabileceğini belirtiyor.
Yani akademik sıralama tablosu bazen matematik öğretmeninin tahtadaki cetvelinden biraz daha karmaşıktır.
Scopus, SCImago ve Web of Science Aynı Şeyi mi Söylüyor?
İşte burada dikkatli olmak gerekiyor.
Akademik dünyada “Q1” denildiğinde herkesin aynı sistemi kastettiğini düşünmek büyük bir hata olabilir.
Web of Science/JCR tarafında quartile değerleri Journal Citation Reports kapsamında belirli kategoriler ve metrikler üzerinden sunulur. JCR, Journal Impact Factor'ın yanında Journal Citation Indicator gibi başka göstergeleri de sağlar. Clarivate da dergi değerlendirmesinde tek bir sayıya bağlı kalmak yerine farklı göstergelerin birlikte değerlendirilmesini öneriyor.
SCImago Journal Rank (SJR) ise Scopus verilerine dayanan farklı bir yaklaşım kullanır. SJR yalnızca ham atıf sayısına bakmak yerine atıfların geldiği kaynakların prestijini de hesaba katan bir metrik olarak geliştirilmiştir.
Bu nedenle bir derginin:
JCR Q1
olmasıyla
SCImago Q1
olması aynı veri kaynağından ve aynı hesaplama mantığından geldiği anlamına gelmez.
İki sistemde de Q1 olabilir; ancak birinde Q1, diğerinde Q2 olabilir. Hatta yıllara göre sıralama değişebilir.
Bu yüzden akademik bir başvuruda “Q1 dergide yayın yaptım” demeden önce hangi veri tabanının ve hangi yılın kastedildiğini kontrol etmek son derece önemlidir.
Bir Dergi Neden Bir Yıl Q2, Sonra Q1 Olabilir?
Çünkü akademik dünya sabit bir tablo değildir.
Dergilerin performansı değişir. Atıf sayıları değişir, kategorideki dergi sayısı değişebilir, yeni dergiler sisteme dahil olabilir ve kullanılan metriklerin hesaplanma biçimlerinde güncellemeler yapılabilir.
Örneğin Clarivate, 2026 Journal Citation Reports sürümünün 254 kategori ve 22.643 dergiyi kapsadığını belirtiyor. Aynı zamanda JCR'ın zaman içinde farklı metrikleri ve daha kapsamlı değerlendirme araçlarını sisteme dahil ettiğini açıklıyor.